เขมรแดง ประวัติศาสตร์เลือดใกล้บ้าน ที่โลกต้องจารึก

---

เมื่อนึกถึงโศกนาฏกรรมการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ หลายคนอาจนึกถึงเหตุการณ์ฮอโลคอสต์ของชาวยิวในยุคนาซี หรือเหตุการณ์เทียนอันเหมิน แต่คุณรู้หรือไม่ว่า มีเหตุการณ์ความรุนแรงครั้งใหญ่ที่เกิดขึ้นใกล้บ้านเรามาก นั่นคือ เหตุการณ์เขมรแดง ชื่อนี้อาจคุ้นหูคู่กับคำว่า “ทุ่งสังหาร” และความโหดร้ายที่ยากจะลืมเลือน บทความนี้จะพาคุณย้อนรอยไปทำความเข้าใจว่าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นได้อย่างไร และทำไมมันถึงโหดร้ายถึงเพียงนั้น

“เขมรแดง” ไม่ใช่คนกัมพูชาทั่วไป แต่หมายถึง กองกำลังคอมมิวนิสต์ที่เคลื่อนไหวในกัมพูชาช่วงปี 1975-1979 พวกเขาเรียกตัวเองอย่างเป็นทางการว่า “กองทัพแห่งชาติกัมพูชาประชาธิปไตย” โดยมีเป้าหมายคล้ายกับการปฏิวัติในจีนสมัยก่อน คือต้องการเปลี่ยนแปลงสังคมกัมพูชาให้เป็น สังคมเกษตรแบบอุดมคติ ที่ทุกคนทำงานร่วมกัน ผลผลิตรวมศูนย์ และแบ่งปันอย่างเท่าเทียม ทว่า ในความเป็นจริง สิ่งที่เกิดขึ้นกลับตรงกันข้ามโดยสิ้นเชิง

จุดเริ่มต้น : มรดกสงครามเย็นและแนวคิดคอมมิวนิสต์

เรื่องราวของเขมรแดงไม่ได้เกิดขึ้นชั่วข้ามคืน แต่มีรากฐานย้อนไปถึงทศวรรษ 1950 ซึ่งเป็นยุคของ สงครามเย็น โลกถูกแบ่งออกเป็นสองขั้วอำนาจหลักระหว่างโลกเสรีนิยมและโลกคอมมิวนิสต์ ทำให้เกิด สงครามตัวแทน ทั่วโลก เช่นในเกาหลีและเวียดนาม และกัมพูชาก็เป็นหนึ่งในสมรภูมิเหล่านั้น

ขณะนั้น กัมพูชายังคงเป็นรัฐในอารักขาของฝรั่งเศส โดยมี สมเด็จพระนโรดม สีหนุ เป็นผู้นำ แม้ฝรั่งเศสจะเลือกพระองค์มาเพื่อควบคุม แต่เรื่องราวกลับไม่เป็นเช่นนั้น ฝรั่งเศสส่งนักศึกษากัมพูชาไปเรียนที่ฝรั่งเศส และที่นั่นเองที่พวกเขาได้ซึมซับแนวคิดคอมมิวนิสต์ซึ่งกำลังรุ่งเรืองอย่างมาก รวมถึงความสำเร็จของการปฏิวัติคอมมิวนิสต์ในจีน นักศึกษาเหล่านี้เชื่อมั่นในอุดมการณ์คอมมิวนิสต์อย่างเต็มที่ โดยหนึ่งในนั้นคือ ซาลอต ซาร์ ซึ่งต่อมาเป็นที่รู้จักในชื่อ พล พต และจะกลายเป็นผู้นำสูงสุดของเขมรแดงในอนาคต

เมื่อสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ลุกขึ้นต่อต้านฝรั่งเศสเพื่อเรียกร้องเอกราชและได้ขึ้นเป็นนายกรัฐมนตรี นักศึกษาคอมมิวนิสต์ในฝรั่งเศส ซึ่งไม่ต้องการสีหนุเป็นผู้นำและถูกตัดทุน ก็ได้กลับมายังกัมพูชา พวกเขาใช้สถานะปัญญาชนในการสอนหนังสือและเริ่มดำเนินแผนปฏิวัติอย่างลับๆ คล้ายกับขบวนการเวียดมินห์ของโฮจิมินห์ในเวียดนาม

ในปี 1955 กัมพูชามีการเลือกตั้ง แต่พรรคคอมมิวนิสต์พ่ายแพ้ให้กับพรรคสังคมราษฎรนิยมของสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ซึ่งได้รับความนิยมมากกว่าอย่างท่วมท้น

ความขัดแย้งที่ขยายวง : สงครามเวียดนามและการผงาดของเขมรแดง

เมื่อสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ขึ้นปกครอง สงครามเย็นก็เริ่มลามเข้าสู่กัมพูชา แม้จะประกาศตัวเป็นกลาง แต่พระองค์กลับอนุญาตให้กองทัพเวียดนาม (คอมมิวนิสต์) ตั้งฐานทัพในกัมพูชาได้ การตัดสินใจนี้ทำให้กัมพูชาถูกโจมตีโดยสหรัฐฯ ระหว่างสงครามเวียดนาม

ความไม่พอใจต่อสมเด็จพระนโรดม สีหนุ จึงเริ่มก่อตัวขึ้น โดยเฉพาะจาก นายพลลอน นอล ผู้บัญชาการทหารและรองนายกรัฐมนตรีผู้ฝักใฝ่อเมริกา ขณะเดียวกัน พรรคคอมมิวนิสต์ที่พ่ายแพ้การเลือกตั้งก็ได้หนีไปรวมกลุ่มกับเวียดกงในเวียดนามเหนือ พวกเขาใช้ชีวิตอยู่ในชนบท เรียนรู้วิถีคอมมิวนิสต์อย่างเข้มข้น และเริ่มสะสมกำลังทัพในป่าตามแนวชายแดน ช่วงเวลานี้เองที่สมเด็จพระนโรดม สีหนุ ทรงเรียกคนเหล่านี้ว่า “เขมรแดง”

สินค้า : แนะนำ

รัฐประหารและสงครามกลางเมือง : จุดเปลี่ยนสำคัญ

วันที่ 18 มีนาคม 1970 นายพลลอน นอล ได้ก่อรัฐประหารยึดอำนาจจากสมเด็จพระนโรดม สีหนุ โดยเชื่อกันว่ามีสหรัฐฯ หนุนหลัง การปกครองของลอน นอลไม่ราบรื่น เพราะประชาชนไม่สนับสนุนการรัฐประหารกษัตริย์ที่พวกเขารัก ประกอบกับปัญหาทุจริตและความโหดร้ายของรัฐบาล ทำให้ประชาชนจำนวนมากหนีไปเข้าร่วมกับเขมรแดง ส่งผลให้กองทัพเขมรแดงแข็งแกร่งขึ้นอย่างรวดเร็วและสามารถสู้รบกับกองทัพของลอน นอลได้

สมเด็จพระนโรดม สีหนุ ทรงหนีไปจีนและขอความร่วมมือจากจีนและเวียดนามเหนือ (ซึ่งเป็นคอมมิวนิสต์) เพื่อโค่นล้มลอน นอล ด้วยเหตุนี้ สีหนุจึงจับมือกับเขมรแดง เพราะต่างเป็นศัตรูของลอน นอล การจับมือกันครั้งนี้ทำให้กองทัพเขมรแดงยิ่งใหญ่และแข็งแกร่งขึ้นอีก เนื่องจากความนิยมอย่างสูงของสีหนุ

สถานการณ์บานปลายกลายเป็น สงครามกลางเมืองในกัมพูชา ที่มีสองฝ่ายหลักปะทะกัน:

• ฝ่ายแรก : รัฐบาลนายพลลอน นอล สนับสนุนโดยสหรัฐฯ และเวียดนามใต้ (นิยมประชาธิปไตย)
• อีกฝ่าย : สมเด็จพระนโรดม สีหนุ และเขมรแดง สนับสนุนโดยเวียดนามเหนือและจีน (นิยมคอมมิวนิสต์)

การเข้าสู่อำนาจของเขมรแดง : ศักราชที่ศูนย์

สงครามดำเนินไปเรื่อยๆ ฝ่ายคอมมิวนิสต์ได้รับความนิยมและการสนับสนุนด้านอาวุธเพิ่มขึ้น จนในที่สุด วันที่ 17 เมษายน 1975 เขมรแดงก็สามารถยึดกรุงพนมเปญได้สำเร็จ ซึ่งตรงกับวันปีใหม่ของกัมพูชา นายพลลอน นอลหนีออกนอกประเทศไป

หลังขึ้นสู่อำนาจ เขมรแดงได้เปลี่ยนชื่อประเทศเป็น “กัมพูชาประชาธิปไตย” และให้สมเด็จพระนโรดม สีหนุขึ้นปกครองในฐานะประธานาธิบดีในตอนแรก พวกเขาประกาศ “การกลับสู่ศักราชที่ 0” หมายถึงการกลับไปสู่ยุคพึ่งพาตนเองในทุกด้าน

นโยบายสุดโต่งที่ตามมาคือ :

• การอพยพประชากร : ชาวเมืองทุกคนถูกสั่งให้ออกจากพนมเปญไปเป็นเกษตรกรในชนบท
• การยกเลิกระบบเดิม : การเรียนหนังสือถูกยกเลิก สำนักงาน ร้านค้าปิดทั้งหมด
• การรวมศูนย์ : ทรัพย์สินส่วนตัวไม่ใช่ของใครอีกต่อไป ทุกคนต้องนำของมารวมกัน และแบ่งปันอย่างเท่าเทียม
• การควบคุมชีวิต : ทุกคนต้องแต่งกายเหมือนกัน ถูกจัดระเบียบใหม่เป็นกลุ่มๆ
• โควตาการผลิตที่เป็นไปไม่ได้ : แต่ละกลุ่มถูกกำหนดเป้าหมายการผลิตข้าวในปริมาณที่สูงเกินจริง ในขณะที่ต้องทำงาน 12 ชั่วโมงต่อวัน ซึ่งเป็นงานที่ต้องใช้แรงงานหนัก

ผลจากการบังคับใช้แรงงานอย่างหนัก ผนวกกับการขาดอาหารและโรคภัยไข้เจ็บ ทำให้ประชาชนล้มป่วยและเสียชีวิตเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะผู้ที่เคยเป็นคนเมือง ปัญญาชน หรือทำงานเอกสารมาก่อน

ความโหดร้ายและ “ทุ่งสังหาร”

นอกจากการบังคับใช้แรงงานจนตายแล้ว เขมรแดงยังทำการ สังหารประชาชนจำนวนมหาศาล โดยมองว่าคนเหล่านี้อาจเป็นสายลับหรือต่อต้านรัฐบาล คาดการณ์ว่ามีผู้เสียชีวิตจากการสังหารเป็นล้านคน

สถานที่ที่กลายเป็นสัญลักษณ์ของความโหดร้ายคือ คุกตวลสเลง (S21) ซึ่งเป็นสถานที่ทรมานและลงโทษศัตรูของเขมรแดง และ ทุ่งสังหาร ซึ่งเป็นบริเวณที่ใช้ประหารและฝังศพประชาชน โดยมีทุ่งสังหารมากกว่า 81 แห่งทั่วประเทศ

กลุ่มเป้าหมายหลักของการสังหาร ได้แก่ :

• ชนกลุ่มน้อย : เช่น ชาวจาม (มุสลิม) ชาวเวียดนาม จีน ไทย ลาว และชนพื้นเมืองอื่นๆ เขมรแดงเชื่อว่าคนเหล่านี้อาจรวมกลุ่มกันต่อต้านพวกเขาได้
• พระสงฆ์ : คอมมิวนิสต์ไม่ต้องการให้มีศาสนา และพระสงฆ์สามารถชักจูงจิตใจคนได้
• เขมรกรอม : ชาวเขมรที่อาศัยอยู่ใกล้ชายแดนเวียดนาม
• ผู้มีการศึกษา ชนชั้นกลาง : รวมถึงคนใส่แว่น ศิลปิน และนักดนตรี เนื่องจากถูกมองว่าเป็นปัญญาชนหรือศัตรู

ผู้คุมใช้วิธีทรมานต่างๆ นานา เพื่อบีบบังคับให้เหยื่อรับสารภาพ ก่อนจะนำไปประหารชีวิต

ความเสียหายไม่จำกัดเพียงชีวิตคน แต่ยังรวมถึงวิถีชีวิตดั้งเดิม เช่น ชาวเวียดนามที่อาศัยอยู่ในกัมพูชามานานหลายชั่วอายุคน ถูกเขมรแดงขับไล่ออกไป และแม้เหตุการณ์จะจบลง ปัญหาการไม่มีสิทธิในที่ดินของชาวเวียดนามในกัมพูชาก็ยังคงมีอยู่ ทำให้บางส่วนต้องอาศัยอยู่ในหมู่บ้านลอยน้ำในบริเวณโตนเลสาบ

จุดจบของเขมรแดงและการเยียวยา

เมื่อความโหดร้ายดำเนินไป สมเด็จพระนโรดม สีหนุ ทรงรับไม่ได้และพยายามลาออก แต่เขมรแดงไม่ยอม และจับพระองค์ขังไว้ พล พต จึงขึ้นมาเป็นผู้นำกัมพูชาอย่างเต็มตัว

อย่างไรก็ตาม เขมรแดงอยู่ได้ไม่นาน เพราะเวียดนามซึ่งรวมประเทศสำเร็จแล้ว มีแผนที่จะก่อตั้งสหพันธรัฐอินโดจีนโดยจะรวมลาวและกัมพูชาไว้ภายใต้การปกครองของตน เขมรแดงเริ่มไม่พอใจเวียดนามและบุกยึดพื้นที่ “เขมรกรอม” ที่อยู่ภายใต้การปกครองของเวียดนาม พล พตยังไปเยือนจีนเพื่อขอการสนับสนุนทางทหาร

การกระทำนี้ทำให้เวียดนามเปิดฉากทางทหาร นอกจากสงครามกับเวียดนามแล้ว ประชาชนกัมพูชาจำนวนมากก็ทนความโหดร้ายของเขมรแดงไม่ไหว จึงแปรพักตร์ไปจัดตั้ง แนวร่วมกอบกู้ชาติกัมพูชา และต่อสู้กับเขมรแดงด้วย แม้แต่ในหมู่ผู้นำเขมรแดงกันเองก็เริ่มเกิดความขัดแย้ง และมีผู้หนีไปเวียดนาม เช่น เฮง สัมริน ซึ่งต่อมาได้ก่อตั้งแนวร่วมสามัคคีประชาชาติกู้ชาติกัมพูชาขึ้นมาเพื่อต่อต้านพล พต

ท้ายที่สุด กองกำลังเขมรแดงที่อ่อนแอลงก็ต้านทานไม่ไหว ในวันคริสต์มาสปี 1978 เวียดนามร่วมมือกับฝ่ายต่อต้านพล พต บุกโจมตี และในวันที่ 7 มกราคม 1979 เขมรแดงก็พ่ายแพ้และถูกโค่นล้มอย่างเบ็ดเสร็จ วันที่ 7 มกราคมจึงกลายเป็น “วันกำเนิดใหม่” หรือ “วันเกิดครั้งที่สอง” ของชาวกัมพูชา

หลังจากการล่มสลายของเขมรแดง นายเฮง สัมรินท์ ได้ขึ้นปกครองกัมพูชาและเปลี่ยนชื่อประเทศเป็น “สาธารณรัฐประชาชนกัมพูชา” ช่วงเวลานี้เป็นช่วงของการฟื้นฟูประเทศ ทั้งสถาบันการศึกษา ศาสนา และเศรษฐกิจที่เขมรแดงทำลายไป

แม้รัฐบาลเขมรแดงจะล่มสลาย แต่ผู้รอดชีวิตบางส่วนก็ยังคงหลบหนีไปตั้งหลักที่ชายแดนไทยและสู้รบแบบกองโจรต่อไปอีกหลายปี การสู้รบสิ้นสุดลงในปี 1991 เมื่อมีการลงนามในสนธิสัญญาปารีส และสมเด็จพระนโรดม สีหนุ ได้กลับมาเป็นผู้นำกัมพูชาอีกครั้ง ส่วนพล พตถูกจับได้ในปี 1997 แต่เสียชีวิตก่อนการพิจารณาคดี สมาชิกเขมรแดงคนสุดท้ายถูกจับในปี 1999 ถือเป็นการสิ้นสุดอย่างเป็นทางการ

ความยุติธรรมที่ล่าช้าและบาดแผลที่ไม่จางหาย

ในปี 2003 มีการจัดตั้ง ศาลคดีเขมรแดง (ECCC) โดยความร่วมมือระหว่างสหประชาชาติและศาลกัมพูชา แม้จะเริ่มไต่สวนในปี 2006 แต่ผู้ต้องหาหลักหลายคนก็อายุมากแล้ว และบางส่วนเสียชีวิตระหว่างการพิจารณาคดี ผู้ที่ถูกตัดสินลงโทษคือ นายเขียว สัมพันธ์ (จำคุกตลอดชีวิต), นายนวน เจีย (เสียชีวิต) และนายแกง เคก เอียว (ดู๊ช) (เสียชีวิต) การดำเนินคดีใช้เวลานานถึง 16 ปี และถูกวิพากษ์วิจารณ์อย่างกว้างขวางว่าดำเนินคดีเฉพาะผู้นำระดับสูง โดยกันผู้นำระดับกลางและล่างไว้เป็นพยาน ซึ่งอาจมีส่วนเกี่ยวข้องกับการเมืองในปัจจุบัน

ช่วงที่เขมรแดงปกครอง คาดว่ามีผู้เสียชีวิตสูงถึง 1.5-3 ล้านคน จากการประหารชีวิต การบังคับใช้แรงงาน และความอดอยาก เหตุการณ์นี้ได้สร้างบาดแผลลึกให้แก่กัมพูชา จนเคยมีการตั้ง “วันแห่งความเกลียดชังแห่งชาติ” ขึ้นในวันที่ 20 พฤษภาคม 1985 เพื่อระลึกถึงความโหดร้ายของเขมรแดง แต่ก็ถูกยกเลิกไปในปี 1991 เพื่อลดความขัดแย้งในประเทศ

แม้เขมรแดงจะหายไปนานแล้ว แต่กัมพูชาก็ยังคงพยายามเยียวยาจิตใจผู้คนจากบาดแผลที่เขมรแดงทิ้งไว้ เรื่องราวของเขมรแดงไม่เพียงแต่เป็นประวัติศาสตร์ใกล้บ้าน แต่ยังสะท้อนให้เห็นถึงผลกระทบอันเลวร้ายของสงครามเย็นและอุดมการณ์สุดโต่งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งเป็นบทเรียนสำคัญที่โลกต้องจดจำ

#ประวัติศาสตร์

ความคิดเห็นทั้งหมด